علوم سیاسی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٢ - گزارش سفر به كشورهاى سوريه ، لبنان و تركيه - ایزدی فرد عباس
گزارش سفر به كشورهاى سوريه ، لبنان و تركيه
ایزدی فرد عباس
سوريه
روز شنبه هشتم بهمن ١٣٨٠, گروه علمى موسسه آموزش عالى باقرالعلوم(ع), سفر
علمى ـ زيارتى خود به كشورهاى سوريه, لبنان و تركيه را آغاز كردند. اين سفر
هوايى كه سه ساعت به طول انجاميد و هواپيما در ساعت ٣٠/٢ بامداد در فرودگاه
دمشق به زمين نشست.
در فرودگاه شعارهايى چون ((الصدق و الامانه, شعارنا فى العمل)) و ((نستقبل
ضيوفنا بالابتسامه)) به چشم مى خورد. سوريه با ١٨٥١٨٠ كيلومتر مربع وسعت, هشتاد و
سومين كشور دنيا از نظر وسعت محسوب مى شود. جمعيت سوريه, در منابع ايرانى حداكثر
ده ميليون نفر ذكر شده, ولى در منابع سورى, هفده ميليون برآود شده است. سوريه
بخشى از شامات قديم است.
بناى شهر دمشق به نوح(ع) يا فرزند او نسبت داده مى شود. نوع حكومت سوريه,
جمهورى تك حزبى است كه رئيس جمهور آن به مدت هفت سال و ٢٥٠ نماينده مجلس براى
چهار سال انتخاب مى شوند. جمعيت سوريه از ٨٦ درصد مسلمان (سيصد هزار شيعه دوازده
امامى, دو ميليون علوى, يك ميليون دروزى, و مابقى از اهل سنت) سيزده درصد مسيحى
و پنج هزار يهودى تشكيل مى شود. سوريه داراى اماكن تاريخى, سياحتى و زيارتى
بسيارى است و فقط از طريق مسافران ايرانى, سالانه يك ميليارد دلار درآمد كسب
مى كند.
زينبيه
روستاى راويه كه امروزه به شهر ((السيده زينب)) معروف است در شش كيلومترى
جنوب دمشق قرار گرفته و حرم مطهر حضرت زينب(س) در آن جا قرار دارد. موقعيت
زينبيه نسبت به دمشق, مانند شهر رى به تهران است. آيه الله شهيد سيدحسن شيرازى
ـ كه حكومت عراق او را در ١٩٧٠ به سوريه تبعيد كرد ـ در تشويق شيعيان سوريه
براى سكونت در شهر زينبيه نقش به سزايى داشت. معمارى حرم, به سبك ايرانى ـ
اسلامى است كه ده هزار متر مربع وسعت دارد. مقبره سيد محسن امين عاملى, صاحب
اعيان الشيعه در داخل حرم و آرامگاه دكتر على شريعتى در كنار حرم قرار دارد كه
رايزنى فرهنگى جمهورى اسلامى ايران مشغول ساختن گنبدى به روى آن است.
حرم حضرت رقيه(س)
حرم حضرت رقيه در قسمت شرقى دمشق قديم و در كنار باب الفراديس, مسجد اموى و
قصرالعظم قرار دارد. مقبره آن حضرت نخستين بار به دست سلاطين ايوبى ساخته شد و
در ١١٢٥ قمرى ميرزا بابا مستوفى گيلانى و در ١٣٢٣ قمرى ميرزا على اصغرخان امين
السلطان, آن را مرمت و باز سازى كردند. بناى فعلى آن را جمهورى اسلامى ايران در
سال ١٣٦٣ شمسى شروع كرد و با نصب ضريح آن در ١٣٧٢ به دست استاد كاران اصفهانى
به اتمام رساند.
مسجد اموى
پيشينه بناى با شكوه مسجد اموى به چهار هزار سال قبل بر مى گردد كه در اين
مدت, معبد آتش پرستان, كليساى مسيحيان و مسجد مسلمانان بوده است. معمارى مسجد
رومى ـ اسلامى است. در حياط مسجد, سه قبه وجود دارد: قبه المال (محل مال مسجد يا
بيت المال مسلمين); قبه الغواره (محل قرار گرفتن گندم هابيل براى قربانى نزد
خداوند) و قبه الساعات (كه محل قرار گرفتن ساعت مسجد) بوده است در داخل مسجد هم
آثار و بناهاى متعددى وجود دارد.
چاه و محل غسل تعميد مسيحيان در گذشته, محل نشستن اسراى كربلا, منبر و محراب
حضرت سجاد(ع), محل دفن سرحضرت يحيى و رإس الحسين(ع).
قبرستان باب الصغير
((باب الصغير)) كه يكى از دروازه هاى چهارگانه دمشق قديم بوده, محل دفن بسيارى
از فرزندان ائمه(عليهم السلام) صحابه و علماست. سكينه دختر امام حسين(ع) (٤٧ ـ
١١٧ق), ام كلثوم دختر امام على(ع), فاطمه صغرا دختر امام حسين(ع) (٣٠ ـ ١١٠ق),
عبدالله بن جعفر صادق(ع), عبدالله بن سجاد(ع), بلال حبشى, عبدالله بن جعفر بن
ابى طالب (شوهر حضرت زينب), فضه خادم حضرت زينب(س), ام سلمه و ام حبيبه از
همسران پيامبر(ص), اسما بنت عميس مادر محمد بن ابى بكر, ميمونه دختر امام
حسين(ع), حميده دختر مسلم بن عقيل(ع), سرهاى عده اى از شهداى كربلا و ده ها تن از
علما, از جمله ابن مالك صاحب الفيه و ابن تيميه, در قبرستان باب الصغير مدفون
هستند.
مقام و مقبره حجربن عدى
((مرج عذرإ)) ناحيه اى در ٣٦ كيلومترى دمشق است كه آن را مسلمانان به
فرماندهى حجربن عدى در زمان عمر بن خطاب تصرف كردند. حجر از ياران با وفاى اهل
بيت بود كه معاويه در سال ٥٣ قمرى او و شش تن از يارانش را در همان ناحيه شهيد
كرد. بدن اين شهدا در مرج عذرا, و سرهاى آنها در مسجد القصب در داخل شهر و
نزديك حرم حضرت رقيه به خاك سپرده شده اند.
قبر معاويه صغير و كبير
پشت مسجد اموى در محله باب الساعات, در زقاق (كوچه) معاويه, قبر معاويه اول و
دوم قرار دارد. قبر معاويه صغير در داخل مسجدى است كه نوشته شده است: ((قبر
خليفه صالح, دوستدار اهل بيت كه چهل روز خلافت كرد)). معاويه صغير, معاويه بن
يزيد بن معاويه بن ابى سفيان است كه به قولى به دست بزرگان اموى كشته شد. در
انتهاى همان كوچه, در داخل يك خانه, بارگاه خلوت و مخروبه اى است كه قبر معاويه
بن ابى سفيان در آن جا قرار دارد.
كوه قاسيون
در شمال شهر دمشق, كوه قاسيون قرار دارد كه جاى بسيار مقدسى است. به قولى آدم
ابوالبشر در دامنه آن سكونت داشت, هابيل به دست قابيل در آن جا كشته شد, حضرت
ابراهيم(ع) در آن جا به دنيا آمد, عيسى و مادرش در آن جا پناه گرفتند, حضرت
يحيى(ع) و ابراهيم و لوط و موسى و عيسى و ايوب(عليهم السلام) در كوه قاسيون عبادت
كرده اند, چهل تن از پيامبران يا اوليا, به غارى در آن پناه برده اند, مقبره محيى
الدين عربى عارف نامدار در جنوب دامنه قاسيون قرار دارد و بناى زيباى سرباز
گمنام در شرق قاسيون واقع شده است.
قلعه دمشق
مساحت قلعه, ٢٢٠ در ١٦٠ متر است كه در زمان رومى ها ساخته شده و به دست صلاح
الدين ايوبى (٥٣٢ ـ ٥٨٩ ق) توسعه داده شد. مقبره صلاح الدين ايوبى و سه خلبان
عثمان كه هواپيماى آنها را انگليسى ها ساقط كردند, در داخل قلعه قرار دارد.
قصر العظم
كاخ قديمى قصر العظم در محل كاخ سبز معاويه و در كنار مسجد اموى در قرن هفتم
قمرى بنا شده است كه در حال حاضر موزه مردم شناسى ((متحف التقاليد و الفنون
الشعبيه)) مى باشد.
گروه علمى موسسه, همچنين از مكتبه الاسد (كتابخانه ملى سوريه) و المتحف الوطنى
(موزه ملى دمشق) كه در خيابان الجامعه قرار داشت باز ديد كرد. آقاى آذرشب,
رايزن فرهنگى جمهورى اسلامى ايران در دمشق, پذيراى گروه شده و مسوولان موسسه
اظهار علاقه كردند كه با دانشگاه هاى سوريه, تبادل استاد و دانشجو كنند.
در ديدار با آقاى شيخ الاسلامى, سفير جمهورى اسلامى ايران در سوريه, سياست
خاورميانه اى ايران مورد ارزيابى قرار گرفت. هر چند نظرها بسيار متفاوت بود; اما
اين نكته مسلم بود كه حزب الله توانسته استراتژى توسعه ارضى اسرائيل را با شكست
مواجه سازد. آقاى شيخ الاسلامى, كشف نفت در خاورميانه, وجود گلوگاه هاى استراتژيك
در منطقه, همچون تنگه هرمز, باب المندب, كانال سوئز و ايدئولوژى صهيونيسم را
علت تشكيل اسرائيل مى دانست.
وى معتقد بود از نظر كسينجر, جنگ با اسرائيل بدون مصر و صلح با اسرائيل بدون
سوريه امكان پذير نيست; از اين رو فشار مضاعفى بر روى سوريه, براى انعقاد قرار
داد صلح وارد مى شود. انتفاضه اول مستقيما ناشى از انقلاب اسلامى ايران بود. در
چهلم شهداى فلسطينى مراسم برائت از مشركان در مكه, در رام الله تظاهرات شد و
رسما انتفاضه اول آغاز گرديد. آقاى سفير ضمن تجليل از نقش مصطفى طلاس (وزير دفاع
سوريه), نقش حافظ اسد را مهم ارزيابى كرد و گفت اسد شيعه بود و باسل اسد را
براى رهبرى سوريه آماده كرده بود, او قهرمان گلزنى, اسب سوارى و... بود و بشار
اسد هم با وجود حالت جنگى, كمبود آب, منابع معدنى و... كشور را اداره مى كند.
نگاهى به اوضاع فرهنگى و اجتماعى سوريه
با نگاهى به خانه هاى دمشق, آنتن هاى ماهواره اى را مى بينى كه همچون قارچ بر
آمده اند و برنامه هاى شبكه ها تلويزيونى كشورهاى مصر, عربستان, كويت, لبنان,
انگلستان, ايران و... را مى توان مشاهده كرد. تلويزيون ملى سوريه, ظواهر اسلامى
بهترى داشت, حدود شصت درصد زنان سورى, با حجاب بودند, تساهل مذهبى فوق العاده اى
به چشم مى خورد, زنان كاملا با حجاب با زنان بى حجاب در خيابان با هم بودند, شهر
زينبيه شهر فقيرى بود اما مسائل غيراسلامى در آن به چشم نمى خورد و تقريبا همه
ساكنان آنجا با حجاب بودند. اثرى از خانه هاى ويلايى در سوريه و به خصوص شهر دمشق
وجود نداشت, دمشق, شهر آپارتمان ها بود. با وجود آن كه اكثريت مردم سوريه, سنى
هستند, حكومت در دست اقليت علوى است. مردم كارى به مسائل سياسى نداشتند; به
عبارت ديگر, سياست زده نبودند. رفاه اقتصادى مردم بهتر از ايران بود و هر لير
سورى شانزده تومان بود. مردم شاداب و سرزنده به نظر مى رسيدند. عكس ها و مجسمه هاى
حافظ اسد و بشار اسد در همه جا به چشم مى خورد, دادگاه ها به عرفى و شرعى تقسيم
مى شدند, سيستم حمل و نقل شهرى, خصوصى بود و جابه جايى مسافر به راحتى و با سرعت
انجام مى گرفت.
لبنان
لبنان با ١٠٤٥٢ كيلومتر مربع, بعد از بحرين كوچك ترين كشور خاورميانه است. در
بيروت ٠٠٠/٥٠٠/١ نفر (٤٥ درصد) از جمعيت ٠٠٠/٥٢٠/٣نفرى لبنان ساكن
هستند. به علت جنگ داخلى, تعادل جمعيتى به هم خورده است و ٤/٥١ درصد زن و ٦/٤٨ درصد مرد هستند. هجده فرقه مذهبى رسمى, ٤٤ شبكه تلويزيونى, ١٢٥ شبكه راديويى
و ٢٣٠٠ دلار در آمد سرانه, لبنان را در خاورميانه استثنا كرده است. هر دلار
امريكا ١٦٠٠ ليره لبنانى و هر تومان دو لير بود. روى تمام پمپ بنزين ها, اسم
شركت نفتى ((توتال)) فرانسه نوشته شده بود. به دليل سابقه استعمارى فرانسه در
لبنان, همچنان پيوند دو كشور قوى است. در تعويض روغنى ها, كارواش مجانى بود.
استفاده از عكس هاى تقريبا برهنه زنان, براى تبليغات كالاها, بسيار رواج داشت.
عكس هاى امام خمينى(ره), آيه الله خامنه اى, امام موسى صدر و سيدحسن نصرالله با
جمله ((رهن اشارتك)) فراوان بود. عكس شهداى عمليات هاى استشهادى, صندوق صدقات
كميته امداد و تابلوى بنياد شهيد, خصوصا در بيروت غربى و جنوب لبنان, نصب شده
بود. فرقى بين شهر و روستا نبود, همه جا و همه خانه ها, تميز و قشنگ بودند.
بيروت شرقى كوهپايه اى و مسيحى نشين و بيروت غربى ساحلى و مسلمان نشين است. از
مرز سوريه تا بيروت (از شرق لبنان تا غرب آن), ٤٥ دقيقه راه بود, رابطه سوريه و
لبنان بسيار گرم و صميمى است و ساكنان دو كشور روزهاى تعطيل را در كشور يكديگر
مى گذرانند, تردد آنها با يك كارت شناسايى انجام مى گيرد. روستاهاى مجدل, عجد و
شهر اشتوره نزديك مرز هستند, حزب كارگران كرد تركيهp.k.k) ) كنگره هاى خود را در
اشتوره برگزار مى كند.
المريحات, صوفر, حمدون را پشت سرگذاشتيم تا به بيروت رسيديم. همه اين مناطق
كه در كنار دره بقاع غربى قرار دارد به تصرف اسرائيل در آمده بود و درگيرىهاى
حزب الله با اسرائيل از همان جا آغاز شده بود.
ديدار از جونيه
گروه علمى موسسه پس از باز ديد از حوزه علميه رسول اكرم(ص) و يك مركز پژوهشى,
از شهر جونيه در شمال بيروت ديدار كرد. جونيه متصل به بيروت و مسيحى نشين است.
كليساى حريصا و مجسمه حضرت مريم بر روى آن, در شهر جونيه و بالاى كوه قرار داشت.
وقتى كه از كليسا به افق به روى مديترانه نگاه مى كردى, غروب خورشيد در دريا,
بسيار زيبا و رويايى بود.
ديدار جنوب لبنان
براى ديدار از مناطق آزاد شده جنوب لبنان, در امتداد درياى مديترانه حركت
كرديم و پس از گذراندن الجيه, برجا, سبلين, شحيم, صيدا, نبطيه, ارنون, قلعه
الشقيف, به مرز اسرائيل رسيديم. در كنار قلعه الشقيف, ژنرال ((عزر گريشتاين)),
فرمانده قواى اسرائيل در جنوب لبنان, به دست حزب الله كشته شده بود.
در سمت جنوب شرقى قلعه, روستاى دير ميماس محل قبلى استقرار آنتوان لحد,
سركرده ارتش جنوب لبنان, قرار داشت. پس از بازديد از كفر گدا در مرز لبنان و
اسرائيل كه به ((باب الفاطمه)) مشهور شده بود, به زندان ((الخيام)) در شهر
الخيام رفتيم كه اسرائيلى ها, در دوره اشغال سه هزار اسير لبنانى و فلسطينى را
در آن نگهدارى مى كردند. محمد نايف و محمد ضاوى كه شش سال در آن جا اسير بودند
تمام قسمت هاى زندان, باز جويى و نحوه شهيد شدن ٢٣ مبارز تحت شكنجه را توضيح
دادند. پس از شهر مرجعيون كه مسيحى نشين بود, از كنار دره بقاع و امتداد
رودخانه ليطانى به شمال لبنان حركت كرديم. درياچه سد ((القرعون)) زيبايى خاصى
به منطقه داده بود. شهر زحله در شمال اشتوره و در مركز لبنان, شهرى زيبا و
مسيحى نشين بود. مجسمه حضرت عيسى(ع) در بلندترين نقطه شهر نصب شده بود. روستاها
و شهرهاى ابلح, على نهرى و طليا را پشت سرگذاشتيم تا به شهر بعلبك در شمال
لبنان رسيديم.
كنار جاده تا بلويى مقبره ايوب نبى(ع) را به مسافران نشان مى داد. بعلبك شهرى
قديمى است و قلعه اى از دوره رومى ها بر جاى مانده است. آرامگاه خوله دختر امام
حسين(ع) هم در بعلبك قرار دارد.
با آقاى سبحانى, سفير ايران در لبنان, هم ملاقات كرديم كه طى سخنانى, معتقد
بود با عدم امكان عقب نشينى عرفات و افزايش محبوبيت شارون در داخل اسرائيل, جنگ
شديدى در داخل فلسطين اشغالى به وقوع خواهد پيوست كه احتمالا به كل منطقه سرايت
پيدا مى كند.
تركيه
برگشت گروه به ايران, با قطار و از طريق تركيه انجام شد. تركيه با ٥٧٨/٨١٤
كيلومتر مربع وسعت كه سه درصد آن در قاره اروپا قرار دارد. اين كشور از نظر
توسعه در مقام هفدهم در ميان ٢٤ كشور صنعتى جهان قرار دارد. در آمد سرانه در آن
١٨٢٠ دلار است. مإموران ارتش, قطار را همراهى مى كردند كه نشانه ترس از ادامه
فعاليت حزب كارگران كردستان و هواداران آپو ـ نام مستعار عبدالله او جالان ـ بود.
بارش سنگين برف و رودخانه هاى متعدد مسير, نشانه پرآبى تركيه بود. تركيه تنها
كشور خاورميانه است كه كمبود آب ندارد و در صدد فروش آب به كشورها حاشيه خليج
فارس است. در تركيه از شهرهاى اصلاحى, فوزى پاشا, الازيغ, گنس, موش, تاتت وان,
شهر و درياچه وان عبور كرديم. در شهر تاتت وان سوار كشتى شديم و حدود ده واگن
قطار و چندين ماشين هم در طبقه اول كشتى جاى گرفتند. كشتى در چهار ساعت درياچه
وان را طى كرد و در شهر وان, سوار قطار سبز رجإ شده و عازم ايران شديم.